Ana səhifə / Elektron dərsliklər / Mouse və Trekbol haqqında məlumat

Mouse və Trekbol haqqında məlumat

Paylaşmaq!

Mouse və Trekbol haqqında məlumatSalam əziz dostlar, dəyərli oxucularım və dinləyicilərim, həmçinin gadirov.com saytının daimi ziyarətçiləri, YouTube abunəçilərim və sosial şəbəkə istifadəçilərim. Xoş gördük sizləri. Maus və Trekbol vasitələri ilə informasiya kompüterə daxil edilir. Əlbəttə ki bunlar klaviaturanıtam əvəz edə bilməzlər. İlk dəfə mausu 1963-cü ildə Stneford Tədqiqat mərkəzində (ABŞ) Duqlas Encelbart təklif etmişdir. İlk trekbol  isə bir müddətdən sonra <Logitech> firması tərəfindən ixtira edilmişdir. Son illər ərzində mausun xarici və daxili quruluşu bir sıra dəyişikliklərə məruz qalmasına baxmayaraq, onun siçana bənzərliyi dəyişməmişdir.

Mouse və Trekbol haqqında məlumat

Mouse və Trekbol haqqında məlumat

Mausun belə məşhur olmasına səbəb isə tətbiqi qrafiki proqramlar sisteminin həmçinin istifadəçinin qrafiki interfeysinin geniş yayılması olunmuşdur. Bu da əsasən Windows əməliyyat sisteminin geniş yayılmasına səbəb olmuşdur. Mausun qurğusuna pəncərə, menyu, düymələr, piktoqramlar və s. qrafiki obyektlərlə işlədikdə daha çox ehtiyyac duyulur. Belə obyektlərdə klaviatura nicbətən mausla işləmək daha əlverişli və səmərəli olur.
İndi mausun iş prinsipi ilə tanış olaq. İlk vaxtlarda maus qurğusu 2 çarx üzərində hərəkət edirdi: Bu çarxlar dəyişən rezistorların oxları ilə əlaqədə olurdu. Mausun yerini dəyişdirdikdə dəyişən rezistorların müqavimətləri uyğun sürətdə dəyişir. Sonralar mausun konstruksiyasında bir sıra dəyişikliklər edilmişdir. Çarxlar (roliklər) mausun daxilinə keçirilmiş səthlə isə rezin polimer yastık (kürəcik) əlaqələnmişdir. Çarxlarda fırlanma oxları bir birinə perpendikulyar yerləşdirilmişdir. Kürəciyin sətrinə sıxılmış çarxlar vericinin oxu üzərində yerləşdirilir və bu verici vasitəsilə mausun yerdəyişməsinin istiqaməti və sürəti təyin olunur. Verici kim bir sıra hallarda cərəyan keçirməyə disklərdən istifadə edilir. Diskin üzərində montaj üsulu ilə kontaktlar yerləşdirilir. Bu cür maus qurğusu tam <mexaniki> olur.
Lakin bildiyimiz kimi, mexanika tam davamlı olmadığım üçün son zamanlar maus qurğusunda yerdəyişməsini kodlaşdırmaq üçün optik-mexaniki üsuldan istifadə edilməyə başlanılmışdır. Mexaniki şifratorları işıq diodu, fotodiod və ya fotorezistorlar, bəzi hallarda isə fototrazistorlar əvəz edir. Bu cür cütlük diskin müxtəlif hissələrində yerləşdirilir. Fotohəssas insanlar elementləri işıqlanma dərəcəsi mausun yerdəyişməsi istiqamətini, bu elementlərdən çıxan impulsların tezliyi isə sürəti təyin edir.
Tam optik mauslara da rast gəlinir. Mexaniki və optik-mexaniki konstruksiyalarından fərqli olaraq optik mauslar yalnız xüsusi planşet üzərində hərəkət edə bilərlər. Belə planşetin səthi perpendikulyar xətlər şəklində xırdada torlardan təşkil edilir. Bir sıra istiqamətdə xətlər qara digər istiqamətdəki xətlər isə göy rəngdə olur. Maus planşetin səthi ilə hərəkət etdikdə onun altında yerləşən iki xüsusi diodu vasitəsilə planşetin səthi işıqlandırılır. Bu işıq diodlarından biri qırmızı işıq hasil edir və bu işıq planşetin göy rəngli xətləri ilə udulur ikinci işıq diodu isə infraqırmızı diapazonda işlədiyi üçün qara xətlər onu udur. Planşetdən əks olunan işıq fotodetektora düşür. Maus hərəkət edən zaman fotodetektora ardıcıl işıq impulsları düşür. Ümumi halda, belə tam optik maus çox baha başa gəlməsinə baxmayaraq, bir sıra üstün cəhətlərə malikdir. Birinci, burada hərəkət edən hissə olmadığı üçün belə konstruksiya uzun müddət iıləyə bilir, ikincisi, belə maus vasitəsilə kursoru ekranda idarə etmək daha asan olur. Mənfi cəhəti boş yer tələb edən xüsusi planşeti tələb olmasıdır. Maus interfeysinin proqram təminatının ən geniş yayılmış standartları bunlardır:
Microsoft firmasının mausu (Microsoft Mause) -2 idarə düyməsinə malikdir.
Maus sistemli Mouse System Mouse (3 idarəetmə düyməsinə malik olur 3- cü düymə adətən 1-ci düymənin funksiyasını təkrar edir). Digər istehsalçıların mausları bu və ya digər standartala uyğun gəlir.
Mausların seyrəklik xüsusiyyəti 200 ,400 ,600 ,900 dpi olur.
Hal hazırda mausu kompüterə qoşmaq 3 müxtəlif üsul mövcuddur. Stolüstü IBM –lə uyğunlaşan bütün kompüterlər üçün ən geniş yayılmış üsul kompüterin ardıcıl portu (RS 232 interfeysi) mausları (bus mouse) qoşulması üçün xüsusi platını tələb edir. 3-cü üsul isə PS2 üslubunda olan mauslardır. Əlbəttəki ən çox yayılmış deyilən 1-ci üsuldur.
Hər bir maus özünün quyruğunda DB-9 tipli kontaktlar sisteminə malikdir. Bundan əlavə hər bir maus üçün quraşdırma və test aparmaq proqram təminatının təşkil edən xüsusi <drayverlər> olur. Adətən COMSYS fayllar şəklində. Bəzi daha ağıllı mauslar point burush tipli sadə şəkil çəkmək üçün proqramlara malik olurlar.
Ardıcıl interfeysə malik olan <Microsoft> firmasının istehsal etdiyi mausların prosessora öz hərəkətləri haqqında məlumat vermək üçün 3 bayt formatından istifadə edirlər. <Mouse System > tipli mauslar isə bun məqsəd üçün 5 baytlıq formatdan istifadə edirlər. Ona görə də belə mauslar bir-birini əvəz edə bilmirlər. Ardıcıl interfeysə malik olan microsoft firmasının istehsal etdiyi mausu prosessorlara öz hərəkətləri məlumat vermək üçün 3 bayt formatında istifadə edirlər. Mouse System tipli mauslar isə bir- birini əvəz edə bilmirlər.
Mouse və Trekbol haqqında məlumatTrekbol Maus ideyası özünün bir sıra müsbət xüsusiyyətlərinə baxmayaraq, müəyyən çətinliklər də törədir. Onun kompüterlə birləşən kabeli çox vaxt nəyə isə ilişir, bəzi hallarda isə stol üzərində boş yar tapmaq da mümkün olmur. Ona görə də mausu <kəllə-mayallaq > çevirmək fikri meydana gəlir. Bu halda maus öz hərəkət etmir, biz yalnız baş barmağımız vasitəsilə kürrəni hərəkət etdiririk. Bütün konstruksiya stasionar şəkildə qoyulur buna görə də az yer tələb olunur. Trekbolda da düymələr vardır və bunun proqram təminatı eyni ilə mausda olduğu kimidir.

Trekbollar əsasən <laptop> kompüterlərində daha çox istifadə olunur və mauslara nisbətən daha baha olur. Bunlar əsasən tətbiqi bədii qrafiki işlərdə avtomatlaşdırılmış layihə sistemlərində geniş tətbiq tapmışlar.

Müəllif:Şaiq Qədirov

© İstifadə edilərkən gadirov.com-a istinad olunmalıdır

Həmçinin baxın

İnternetdən köçürülmüş lazımsız faylların Ccleaner proqramı ilə silinməsi

Lazımsız faylların Ccleaner proqramı ilə silinməsi

Məlumdur ki, biz internetdə gəzişərkən bizim istifadə etdiyimiz səyyah ( brouzer) internet səhifələrində olan bir sıra şəkilləri, keçidləri və sair bu kimi vasitələri, həmçinin səhifələrdə istifadə etdiyimiz login və parolları özündə saxlayır. Bütün bunlar sonradan kompüter üçün nəzərə çarpacaq  elə bir yükə çevrilir ki, ondan yaxa qurtarmaq üçün Ccleaner proqramı köməyimizə çatır. Bu lazımsız faylların kompüterdə qalması sərt diskin həcminin günü-gündən azalmasına gətirib çıxardır.

Добавить комментарий